Beschermd Monument
Als beschermd monument kunnen die panden worden aangewezen die minstens 50 jaar oud zijn én van algemeen belang worden geacht daar zij één of meer waarden hebben die in de Monumenteneilandsverordening 1990 omschreven staan. Deze waarden zijn schoonheid, kunstwaarde, betekenis voor de wetenschap, geschiedenis van het land en volkskundige waarde.
Bij de selectie van te beschermen monumenten wordt daarnaast tevens gekeken naar de volgende drie criteria:

• Monumentale ensemblewaarde. Dit is de waarde van het monument voor het historisch karakter van de straat of wijk waar het zich bevindt. Vooral van groot belang voor de historische binnenstad van Willemstad.
• Architectuurhistorische-, esthetische- of kunstwaarde.
• Cultuurhistorische waarde.

Monumentenbeschrijving
Van elk te beschermen monument wordt een beschrijving gemaakt. In deze beschrijving worden de te beschermen onderdelen van het gebouw beschreven. Tevens wordt vermeld welke van de bovengenoemde waarden van toepassing zijn en wat dus het algemeen belang is van het behoud van het monument.
Met name wanneer er wat aan het gebouw veranderd gaat worden is het van belang eerst de beschrijving te raadplegen. De beschrijvingen zijn te vinden in het Openbaar Monumentenregister (zie onderstaand)

Aanwijzen tot beschermd monument
In de meeste gevallen is het de eilandelijke overheid die een gebouw aanwijst tot beschermd monument. Echter ook belanghebbenden, zoals eigenaren, kunnen een verzoek indienen om een pand als monument te beschermen. Dit verzoek dient gericht te worden aan de Dienst Ruimtelijke Ontwikkeling en Volkshuisvesting.
Eigenaren die het niet eens zijn met de aanwijzing kunnen binnen zes weken een bezwaarschrift indienen bij het Bestuurscollege danwel binnen zes weken een beroepschrift indienen bij het Gerecht in Eerste Aanleg.

Openbaar Monumentenregister
Een beschermd monument wordt ingeschreven in het “Openbaar Register voor Beschermde Monumenten” . Dit openbare register kan ingezien worden bij de Dienst Ruimtelijke Ontwikkeling en Volkshuisvesting (DROV), afdeling Monumentenbureau, Scharlooweg 51, Curaçao. Hier kan men tevens tegen betaling van Nafl. 7,50 een uittreksel verkrijgen uit het Monumentenregister.

Aanwijzingsprogramma
De overheid is in 1993 gestart met het aanwijzen van gebouwen tot beschermd monument. In totaal zijn in de binnenstad van historisch Willemstad 780 gebouwen aangewezen tot beschermd monument.
In 1996 is begonnen met het aanwijzen van monumenten buiten de binnenstad, waarbij in eerste instantie de landhuizen worden beschermd. Vervolgens zullen gebouwen als kerken, grote complexen, kleine stenen woonhuizen en kunukuhuizen worden aangewezen. Dit aanwijzingsprogramma zal nog een aantal jaren in beslag nemen.
Informatie over alle beschermde monumenten op Curaçao kunt u vinden op de website: www.curacaomonuments.org

Rechten en plichten van een eigenaar van een beschermd monument
In de Monumenteneilandsverordening is een stelsel van rechten en plichten opgenomen. Een eigenaar heeft de plicht een beschermd monument, indien noodzakelijk, te herstellen en te onderhouden. Eenmaal aangewezen tot beschermd monument mogen deze panden geen wijzigingen ondergaan die hun historische waarde, zoals omschreven in de beschrijving, teniet kunnen doen. Voor iedere ingreep die leidt tot een wijziging, in welk opzicht dan ook, heeft de eigenaar een zogenaamde Monumentenvergunning nodig. Daarnaast blijft de plicht bestaan om ook voor beschermde monumenten, vóór aanvang van de bouwwerkzaamheden een Bouwvergunning aan te vragen. In het uitzonderlijke geval dat een eigenaar een beschermd monument wil slopen, dient ook hiervoor een Sloopvergunning te worden aangevraagd.
Tegenover deze plichten staat het recht dat een monumenten-eigenaar in principe heeft op restauratie- en onderhoudssubsidie.

Beschermd Stadsgezicht
Zoals reeds gesteld is de binnenstad van Willemstad met zijn vele monumenten cultuur-historisch zeer waardevol en uniek in de regio. Om die reden heeft de binnenstad in 1995 in het Eilandelijk Ontwikkelingsplan Curaçao (EOP) de status van beschermd stadsgezicht gekregen. Dat wil zeggen dat niet alleen de gebouwen maar ook de struktuur en het aanzicht van de stad beschermd zijn.
Behalve voor het slopen van monumenten heeft men voor de binnenstad ook een sloopvergunning nodig voor het slopen van niet-monumenten. Daarnaast zijn er in artikel 4 van het E.O.P. bijzondere bepalingen opgenomen waaraan nieuwbouw in de binnenstad moet voldoen om niet storend te zijn voor het karakter van de stad.